Söyleşinin Ana Mesajı

“Çoğu çocuk öğrenemediği için değil, öğrendiği yerden test edilmediği için ‘öğrenemiyor’ sanılır. Sorun çocukta değil, baktığımız yerde.”

Soru: “Öğrenemiyor gibi görünüyor” diyorsunuz. Bu “gibi” kelimesinin altını çizdiniz. Neden?

S. Tüzel: Çünkü çoğu zaman gerçek olan o “gibi”dir. Burada işimize yarayan çok önemli bir ayrım var. Kanadalı eğitim bilimci Jim Cummins, bir dilin iki ayrı katmanı olduğunu gösterir: yüzeydeki günlük, sosyal dil ve derindeki soyut, akademik dil. Yüzeydeki kısım hızlı gelişir; derindeki kısım çok daha yavaş ve sessiz büyür.

Bunu bir buzdağı gibi düşünün. Biz çoğu zaman sadece suyun üstündeki küçük ucu görürüz; “konuşuyor mu, kelimeyi bildi mi?” diye bakarız. Oysa asıl gelişme, su altında, gözle görülmeyen yerde olur. Çocuk içeride çok şey biriktiriyor olabilir; biz daha yüzeyde bir işaret göremediğimiz için “öğrenemiyor” diye yanlış bir sonuca varırız.

Soru: Ama bir şeyleri öğreniyor, sonra unutuyor. Bu kadar tekrara rağmen kalıcı olmuyor. Bu normal mi?

S. Tüzel: Hem de çok normal. Unutmak, beynin bir arızası değil; doğal çalışma biçimidir. Asıl mesele, nasıl tekrar ettiğimiz. Burada öğrenme biliminin en sağlam bulgularından biri devreye giriyor: aralıklı tekrar.

“Bir akşam üç saat değil; üç gün, her gün on dakika. Beyin tekrarı zamana yaydığınızda hatırlar.”

Nicholas Cepeda ve arkadaşlarının yüzlerce çalışmayı bir araya getiren kapsamlı incelemesi, bilgiyi tek seferde tıka basa vermenin (sınav öncesi gece gibi) kısa vadede işe yarasa da uzun vadede uçup gittiğini gösteriyor. Buna karşılık aynı bilgiyi günlere yayarak, aralıklarla tekrar etmek kalıcılığı çarpıcı biçimde artırıyor. Yani çocuğunuz aptal değil; büyük ihtimalle sadece yanlış ritimde çalışıyor. Bahçeyi haftada bir kez sele boğmak yerine her gün azar azar sulamak gibi düşünün.

Soru: En çok korktuğum noktaya gelelim. Çocuğum “ben İngilizceyi yapamıyorum” demeye başladı. Bu ne anlama geliyor?

S. Tüzel: İşte bu, en ciddiye almamız gereken cümle. Çünkü burada artık bir dil sorunundan değil, bir inanç sorunundan söz ediyoruz. Stanford’dan Carol Dweck’in yıllara yayılan araştırmaları, çocuğun “yeteneğim sabit, ben buyum” inancıyla (sabit zihniyet) “gelişebilirim, çalışınca olur” inancı (gelişen zihniyet) arasındaki farkın başarıyı doğrudan etkilediğini gösteriyor.

“Yapamıyorum” diyen çocuk, çoğu zaman denemeyi bırakmıştır; ve denemeyi bırakınca da öğrenemez. Bu, kendini gerçekleştiren bir kehanete dönüşür. İyi haber şu: bu inanç değiştirilebilir bir şeydir.

“Tek bir kelime her şeyi değiştirir: ‘Yapamıyorum’ değil, ‘henüz yapamıyorum’.”

Dweck’in üzerinde özellikle durduğu o küçük “henüz” kelimesi, kapalı bir kapıyı bir yola çevirir. Çocuğa “sen İngilizceyi henüz çözmedin” demek, “sen İngilizce yapamayan birisin” demekten tamamen farklı bir gelecek kurar.

Soru: Peki ben evde, somut olarak ne yapabilirim? Üç şey önerseniz.

S. Tüzel: Üç basit ama güçlü şey öneririm; üçü de yukarıda konuştuğumuz bilimin doğrudan uygulaması.

Dikkat edin, bunların hiçbiri İngilizce bilmenizi gerektirmiyor. Hepsi, çocuğun öğrenmeyle kurduğu ilişkiyi onarmakla ilgili.

Soru: Karne ya da sınav notu düşükse panik yapmalı mıyız?

S. Tüzel: Panik, en kötü danışmandır. Bir sınav notu, çoğu zaman o gün, o formatta, o anki ruh haliyle ölçülen dar bir kesittir. Az önce konuştuğumuz buzdağının sadece su üstündeki ucunu ölçer; altında olup biteni göremez.

Düşük not bir bilgi olabilir, ama bir kader değildir. “Demek burada bir boşluk var, nasıl destekleyebilirim?” diye bakmak; “demek yeteneği yok” diye etiket yapıştırmaktan hem daha doğru hem çok daha işe yarardır. Unutmayın, çocuk sizin yüzünüzdeki ifadeyi de okur; oradan kendisi hakkında bir hüküm çıkarır.

Soru: Bu durumdaki bir ebeveyne tek bir cümle söyleyebilseydiniz, ne olurdu?

S. Tüzel: Şunu söylerdim: “öğrenemiyor” demeyi bırakın, “henüz öğrenmedi” demeye başlayın. Bu iki cümle arasındaki fark, bir çocuğun kendisi hakkındaki bütün hikâyesini değiştirebilir.

“Hiçbir çocuk İngilizceyi öğrenemez değildir; sadece bazı çocuklara henüz doğru zaman, doğru ritim ve doğru inanç verilmemiştir.”

Doğru katmanı ölçtüğünüzde, tekrarı zamana yaydığınızda ve çocuğa “yapabilirsin, sadece henüz değil” dediğinizde, o “öğrenemiyor gibi görünen” çocuğun aslında bunca zamandır sessizce öğrendiğini fark edersiniz.

Söyleşi Konuğu Hakkında

Doç. Dr. Sait Tüzel; eğitim teknolojileri, yapay zekâ destekli öğrenme, medya okuryazarlığı ve öğrenme analitiği alanlarında çalışan bir araştırmacı ve doçenttir. Çalışmaları, teknolojinin üstbilişsel gelişim, eleştirel düşünme ve kaliteli eğitime erişim üzerindeki etkisine odaklanır.

Aynı zamanda Flalingo’nun yapay zekâ destekli dil öğrenme ekosisteminin geliştirilmesine liderlik etmektedir. Akademik çalışmalarında dilin nasıl öğrenildiğini ve öğrenme süreçlerinin teknolojiyle nasıl güçlendirilebileceğini merkeze alır.

Kaynaklar

Cummins, J. — Basic Interpersonal Communicative Skills (BICS) ve Cognitive Academic Language Proficiency (CALP) ayrımı; günlük dil ile akademik/soyut dilin farklı hızlarda geliştiğini ortaya koyan çerçeve. colorincolorado.org

Cepeda, N. J., Vul, E., Rohrer, D., Wixted, J. T., & Pashler, H. (2008). Spacing Effects in Learning: A Temporal Ridgeline of Optimal Retention. Psychological Science, 19(11), 1095–1102. (Aralıklı tekrarın kalıcılığı artırdığını gösteren çalışma.) laplab.ucsd.edu

Dweck, C. S. — Mindset: The New Psychology of Success (2006) ve sonraki çalışmaları; sabit ve gelişen zihniyet ile “henüz/yet” kavramı. parentsleague.org