Bu yaşta "dinlememe" çoğu zaman itaatsizlik değil, kısa dikkat süresi ve aktif katılım ihtiyacıdır. Çocuk pasif dinlemekten çok; hareket, şarkı, oyun ve görsellerle katıldığında "dinler". Çözüm genellikle çocuğu zorlamak değil, dersin etkileşim düzeyini ve temposunu çocuğa uyarlamaktır.
Detaylı Açıklama
Önce şunu söyleyelim: 5 yaşındaki bir çocuğun öğretmeni "dinlememesi" çoğu zaman bir davranış problemi değildir. Bu yaşta çocuklar uzun süre pasif biçimde dinleyerek değil, etkin biçimde katılarak öğrenir. Yani "dinlemiyor" gibi görünen şey, aslında çocuğun katılma biçiminin farklı olmasıdır.
"Dinlememe"nin arkasındaki gelişimsel neden
Okul öncesi çocukların sürdürülen dikkat süreleri kısadır ve etkinliğin ilgi çekiciliğine göre değişir. Bu nedenle çocuk, kendisini doğrudan içine katmayan bir anlatımı uzun süre takip etmekte zorlanır. British Council'in erken yaş rehberlerinde de belirtildiği gibi, bu yaşta öğrenme; hareket, şarkı, görsel ve oyunla, yani çocuğun tüm duyularını işin içine katan etkin katılımla gerçekleşir. Çocuk "yap", "göster", "tekrarla" gibi katılımcı yönergelerle çok daha iyi "dinler".
Önce nedenini anlamak
Dinlememenin birkaç olası nedeni olabilir: ders çok uzun ya da çok pasif olabilir, çocuk yorgun veya aç olabilir, ortamda dikkat dağıtıcı uyaranlar olabilir ya da etkinlik çocuğun ilgisini çekmiyor olabilir. Bu nedenleri tek tek elemek, "çocuğu nasıl zorlarım" sorusundan çok daha işe yarar bir yaklaşımdır.
Deneyebileceğiniz yaklaşımlar
- Ortamı sadeleştirin: oyuncaklar, televizyon ve diğer uyaranlar görüş alanından uzak olsun.
- Dersi çocuğun en uyanık ve keyifli olduğu saate alın.
- İlk derslerde yanında oturup öğretmenin yönergelerine birlikte katılın (model olun).
- Öğretmenle iletişime geçip daha hareketli, oyun ağırlıklı etkinlikler isteyin.
- "Dinle!" demek yerine çocuğu eylemle yönlendirin: "Hadi köpeği gösterelim."
Dikkat edilmesi gereken noktalar
Çocuğu "dinlemediği" için azarlamak ya da dersi ceza gibi hissettirmek, çoğu zaman ters etki yapar ve dile karşı olumsuz bir tutum oluşturabilir. Amaç, dersi çocuk için keyifli ve katılımı kolay hale getirmektir. Eğer dinlememe her ortamda (oyun dâhil) belirginse ve uzun süredir devam ediyorsa, bunu bir öğretmen veya gerekirse bir uzmanla paylaşmak faydalı olabilir.
Uzman Notu — Sarah Emam
Bu yaş grubunda bir çocuk beni "dinlemiyorsa", genellikle anlatımı azaltıp etkinliği artırmam gerektiğinin işaretidir. Çocuğu konuşmanın içine kattığımda — şarkı söyletip hareket ettirdiğimde — "dinleme" kendiliğinden gelir. Yani çoğu zaman değişmesi gereken çocuk değil, dersin temposudur.
İlgili Terimler
- Etkin katılım: Çocuğun hareket, şarkı ve oyunla derse fiilen dâhil olması.
- Sürdürülen dikkat: Bir göreve kesintisiz odaklanabilme süresi; bu yaşta kısadır.
- Model olma: Yetişkinin, beklenen davranışı çocukla birlikte yaparak göstermesi.