İlerlemeyi en iyi gösteren şey notlar değil, gencin "neler yapabildiğidir" (CEFR'in "yapabilirim" mantığı). Anlamlı hedefler ise büyük, soyut değil; küçük, somut ve gencin kendisinin sahiplendiği hedeflerdir. Gence hedef belirleme sürecine katmak, hem ilerlemeyi görünür kılar hem de motivasyonu güçlendirir.
Detaylı Açıklama
İlerlemeyi ölçmek ve hedef koymak, bu yaşta motivasyonun da temelini oluşturur. Ölçme-değerlendirme açısından anahtar fikir şudur: ilerlemeyi bir notla değil, gencin gerçekte "neler yapabildiğiyle" ölçmek; hedefleri ise gencle birlikte, küçük ve somut biçimde belirlemek.
İlerlemeyi "yapabilirim" ile ölçmek
Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Programı (CEFR), dil gelişimini "yapabilirim (can-do)" ifadeleriyle tanımlar: örneğin "bir konuda fikrimi gerekçelendirebilirim", "bir makaleyi anlayabilirim". ACTFL gibi kurumların da vurguladığı gibi, dil öğreniminin amacı dili gerçek bağlamlarda kullanabilmektir. Bu mantıkla, gencin ilerlemesini şu sorularla okuyabilirsiniz: Daha karmaşık konularda konuşabiliyor mu? Daha zor metinleri anlayabiliyor mu? Bu davranışsal göstergeler, bir sınav notundan çok daha anlamlıdır.
Anlamlı hedefler: küçük, somut, sahiplenilmiş
İyi bir hedef, büyük ve soyut ("İngilizceyi çok iyi öğren") değil; küçük, somut ve ölçülebilir ("bu ay bir podcast'i altyazısız anlayabilmek") olandır. Daha da önemlisi, hedef gencin kendisinin sahiplendiği bir hedef olmalıdır. Gençleri hedef belirleme sürecine katmak —kendi hedeflerini seçmelerine alan açmak— hem ilerlemeyi görünür kılar hem de motivasyonu güçlendirir; çünkü kendi koyduğu hedefe ulaşmak, gence güçlü bir yetkinlik duygusu verir.
İlerlemeyi ölçmek ve hedef koymak için
- İlerlemeyi notlarla değil, "neler yapabildiğiyle" (can-do) değerlendirin.
- Seviyeyi CEFR gibi tanınan bir çerçeveyle takip edin.
- Büyük hedefleri küçük, somut ve ölçülebilir adımlara bölün.
- Genci hedef belirleme sürecine katın; sahiplenme motivasyon yaratır.
- İlerlemeyi düzenli ama baskısız biçimde gözden geçirin; küçük başarıları kutlayın.
Dikkat edilmesi gereken noktalar
İlerlemeyi yalnızca tek bir sınav notuyla ölçmek yanıltıcıdır; gerçek gelişim çoğu zaman notlardan daha geniştir ve doğrusal ilerlemez. Aynı şekilde gence çok büyük, ulaşılması uzun hedefler koymak, motivasyonu kırabilir; çünkü ilerleme görünmez kalır. Asıl hedef, ilerlemeyi anlamlı göstergelerle takip etmek ve gence ulaşabileceği, kendi sahiplendiği hedefler sunmaktır.
Uzman Notu — Doç. Dr. Sait Tüzel
Ölçme-değerlendirmede en sevdiğim soru "kaç aldın?" değil, "şimdi ne yapabiliyorsun?"dur. Bir genç "artık bir diziyi altyazısız anlayabiliyorum" dediğinde, bu herhangi bir nottan daha değerlidir. Hedef koyarken de gence sorarım: "sen nereye varmak istiyorsun?" Çünkü kendi koyduğu hedefe giden bir genç, çok daha hızlı ve istekli ilerler.
İlgili Terimler
- "Yapabilirim" ifadeleri (can-do): Gelişimi gencin gerçekten yapabildiği şeylerle betimleyen yaklaşım.
- Somut hedef: Büyük ve soyut değil, küçük, ölçülebilir ve ulaşılabilir hedef.
- Hedef sahipliği: Gencin kendi hedeflerini belirlemesi; motivasyonu güçlendirir.